Bedenimiz yalnızca aynada gördüğümüz fiziksel görüntüden ibaret değildir. Beden algısı, kişinin bedenini nasıl gördüğünü, değerlendirdiğini ve bedenine ilişkin ne hissettiğini kapsayan çok boyutlu bir deneyimdir.
Günümüzde beden algısı, kişinin gerçek fiziksel özelliklerinden bağımsız olarak sosyal çevre, medya ve özellikle sosyal medya aracılığıyla sürekli yeniden şekillenebilmektedir. Filtreler, düzenlenmiş fotoğraflar ve belirli beden tiplerinin sürekli idealize edilmesi, kişinin kendi bedenini başkalarının görüntüleriyle karşılaştırmasına neden olabilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: Bedeninden zaman zaman hoşnut olmamak ile beden dismorfik bozukluk aynı şey değildir. Beden dismorfik bozuklukta kişi, dışarıdan bakıldığında fark edilmeyen veya başkaları tarafından çok küçük görülen bir fiziksel kusurla yoğun biçimde meşgul olur. Bu meşguliyet ciddi sıkıntıya ve günlük yaşamda işlev kaybına yol açabilir; kişi aynayı tekrar tekrar kontrol etme, görünüşünü gizleme veya sürekli başkalarından onay alma gibi davranışlar geliştirebilir.
Araştırmalar sosyal medya kullanımının, özellikle görünüş odaklı içeriklere maruz kalmanın, beden memnuniyetsizliği ve bedenle ilgili kaygılarla ilişkili olabileceğini göstermektedir. Ancak burada da tek bir neden-sonuç ilişkisi kurmak doğru değildir; kişinin psikolojik özellikleri, sosyal çevresi ve mevcut beden algısı birlikte değerlendirilmelidir.
Çağımızın “şekilciliği” yalnızca zayıf veya fit görünme baskısından ibaret değildir. Bedenin genç, bakımlı, kusursuz, enerjik ve sürekli kontrol altında olması gerektiğine dair daha geniş bir beklenti yaratmaktadır. Böylece beden, kişinin kendisini değerlendirdiği bir “proje”ye dönüşebilmektedir.
Terapi sürecinde amaç kişinin bedenini sürekli sevmesini zorunlu kılmak değildir. Bazen daha gerçekçi ve sürdürülebilir hedef, bedeni görünüşü üzerinden değerlendirmeden onunla daha nötr ve şefkatli bir ilişki kurabilmektir.
Kişinin değerinin kilosundan, yüzündeki bir özellikten, yaşından veya bedeninin belirli bir ölçüsünden bağımsız olduğunu yeniden hatırlaması; bedenle kurulan ilişkinin iyileşmesinin önemli bir parçası olabilir.
Bilimsel kaynaklar
- Rodgers, R. F. et al. Social media use and body image concerns: A systematic review and meta-analysis. Body Image, 2024.
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). 2022.