Yemek yalnızca biyolojik açlığı gidermek için kullanılan bir araç değildir. Bazen stres, üzüntü, yalnızlık, sıkıntı, öfke veya yoğun kaygı gibi duyguların ardından yeme isteğinde artış görülebilir. Duygusal yeme, fiziksel açlıktan çok duygusal durumların tetiklediği yeme davranışını ifade eder.
Duygusal yeme yaşayan kişinin “iradesiz” olduğu düşüncesi, bu davranışı anlamak açısından oldukça yetersizdir. Yeme davranışı; duygu düzenleme becerileri, beden sinyallerini fark etme, öğrenilmiş alışkanlıklar ve kişinin geçmiş deneyimleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Örneğin çocukluk döneminde yemek rahatlatılma, ödüllendirilme veya sakinleştirilme aracı olarak kullanılmışsa kişi ilerleyen yaşlarda zorlayıcı duygular karşısında benzer bir yolu otomatik olarak kullanabilir. Bunun yanında eleştirilme, ihmal, yoğun stres veya güvensizlik gibi erken yaşantılar da kişinin duygularıyla baş etme biçimini etkileyebilir. Ancak bu ilişki doğrudan ve tek yönlü değildir. Her zorlayıcı çocukluk deneyimi duygusal yemeye yol açmaz.
2024 yılında yayımlanan gelişimsel bir derleme, duygusal yemenin erken yaşam dönemlerinden itibaren gelişebileceğini; duygu düzenleme, beden sinyallerini algılama ve çevresel faktörlerin bu süreçte rol oynayabileceğini ortaya koymaktadır.
Terapi sürecinde amaç yalnızca “daha az yemek” değildir. Öncelikle “Ne zaman yiyorum, yemeden hemen önce ne hissediyorum, bedenimde ne oluyor ve yeme davranışı o anda benim için ne işe yarıyor?” soruları üzerinde çalışılır. Ardından kişinin duygularını tanıma, tolere etme ve farklı biçimlerde düzenleme kapasitesinin geliştirilmesi hedeflenebilir.
Böylece yemekle kurulan ilişki yalnızca bir beslenme problemi olarak değil, kişinin kendisiyle ve duygularıyla kurduğu ilişkinin bir parçası olarak ele alınabilir.
Kaynakça
- A developmental model of emotional eating. Developmental Review, 2024.
- Koçak, Z. & Çağatay, S. E. Childhood traumas and emotional eating: The mediating role of self-esteem, and emotion dysregulation. Current Psychology, 2024.